Yaklaşık altmış yıldır tip 2 diyabet tedavisinde kullanılan metformin, dünya genelinde en yaygın reçete edilen ilaçlardan biri olmayı sürdürüyor. Kan şekerini düşürücü etkisi uzun yıllardır bilinse de, ilacın vücutta nasıl çalıştığına ilişkin araştırmalar devam ediyor.
Science Alert'te yer alan habere göre; 2025 yılında Science Advances dergisinde yayımlanan çalışma, metforminin yalnızca karaciğer ve bağırsaklarda değil, beyinde de önemli bir etki gösterdiğini ortaya koydu.
Araştırmacılar gözünü beynin metabolizma merkezine çevirdi
ABD'deki Baylor Tıp Fakültesi'nden nörobiyolog Makoto Fukuda ve ekibi, metforminin beyindeki rolünü incelemek amacıyla araştırmalarını hipotalamusta bulunan ventromedial çekirdek (VMH) üzerinde yoğunlaştırdı.
Fukuda, çalışmaya ilişkin değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı: "Metforminin kan şekerini esas olarak karaciğerde glikoz üretimini azaltarak düşürdüğü kabul ediliyordu. Diğer çalışmalar bağırsak üzerindeki etkisini göstermişti. Biz ise vücudun glikoz metabolizmasını yöneten önemli merkezlerden biri olan beyni araştırdık."
Fare deneylerinde dikkat çeken sonuç
Araştırmada, Rap1 isimli proteinden yoksun olacak şekilde genetik olarak düzenlenen fareler kullanıldı.
Bilim insanları, yüksek yağlı diyetle tip 2 diyabet modeli oluşturulan bu farelerde metforminin beklenen şekilde kan şekerini düşüremediğini gözlemledi.
Buna karşılık aynı farelerin insülin ve GLP-1 agonistleri gibi diğer diyabet ilaçlarına normal yanıt vermesi, metforminin etkisini gösterebilmesi için beyindeki Rap1 yoluna ihtiyaç duyduğunu düşündürdü.
Beyin metformine sanılandan çok daha duyarlı olabilir
Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri de metforminin doğrudan farelerin beynine çok düşük dozlarda uygulanmasıyla elde edildi.
Araştırmacılar, yalnızca 1 mikrogramlık metformin dozunun bile kan şekerini önemli ölçüde düşürdüğünü belirledi.
Çalışmayı yürüten ekip, bu dozun ağızdan verilen miktarların binlerce kat altında olmasına rağmen etkili olmasının, beynin metformine karşı son derece hassas olabileceğini gösterdiğini ifade etti.
Metabolizmayı düzenleyen nöronlar aktive oluyor
Araştırmaya göre metformin, beyinde SF1 nöronları olarak adlandırılan hücreleri aktive ediyor.
Bu nöronlar; kan şekeri dengesi, iştah kontrolü ve enerji metabolizmasının düzenlenmesinde görev alıyor. Bilim insanları, ilacın antidiyabetik etkisinin önemli bir bölümünün bu sinir ağı üzerinden gerçekleşebileceğini değerlendiriyor.
Yeni tedavilerin kapısını aralayabilir
Makoto Fukuda, elde edilen bulguların diyabet tedavisinde yeni hedeflerin belirlenmesine katkı sağlayabileceğini belirterek şunları söyledi: "Bu keşif, metformin hakkındaki düşüncelerimizi değiştiriyor. Sadece karaciğerde veya bağırsakta değil, beyinde de etkili oluyor."
Araştırma ekibi, beyindeki bu mekanizmanın daha iyi anlaşılmasıyla yalnızca kan şekerini kontrol eden değil, doğrudan beyin üzerinden etkili olabilecek yeni diyabet tedavilerinin geliştirilebileceğini düşünüyor.
Beyin yaşlanmasıyla bağlantısı da araştırılıyor
Araştırmacılar, metforminin yalnızca diyabet tedavisinde değil, beyin yaşlanmasını yavaşlatma potansiyeli açısından da dikkat çektiğini belirtiyor.
Daha önce yapılan bazı deneysel çalışmalar, ilacın yaşlanma süreci üzerinde olumlu etkiler gösterebileceğine işaret etmişti.
Fukuda ve ekibi, bundan sonraki çalışmalarında metforminin beyindeki Rap1 sinyal yolunun, ilacın yaşlanma üzerindeki olası etkilerinde de rol oynayıp oynamadığını araştırmayı hedeflediklerini açıkladı.
Yorumlar (0)